Njohës të zhvillimeve në sektorin e ndërtimeve dhe jo pak skeptikë për të ardhmen e këtij sektori, tani gjithnjë e më zëshëm shtrojnë dilemën: Kush do t’i blejë gjithë këto banesa që kanë nisur në shumicën e qendrave komunale të vendit dhe që janë në plan të nisen në vitet në vazhdim, me çmime enorme të larta për rrethanat e Kosovës dhe me tendenca të ngritjes së mëtejshme të çmimit të tyre.
Mehmet GJATA
Pas hovit të ndërtimeve në vitet e pas pandemisë, në kohët e fundit, sidomos që nga gjysma e dytë e 2024-tës dhe gjatë 2025-tës, edhe në sektorin e ndërtimeve të Kosovës janë shfaqur shenja ngadalësimi, reduktim i tejdukshëm i lulëzimit të këtij sektori, që ishte praktikisht promotor i zhvillimit ekonomik të vendit. Sektori i ndërtimit në vend për vite të tëra ishte realizuesi kryesor dhe i padiskutueshëm i investimeve kapitale, por edhe investimeve të huaja në vend, kryesisht përmes ndërtimeve dhe tregtimit të banesave dhe hapësirave afariste dhe blerjes së madhe të banesave nga mërgata jonë.
Është e ditur se në investimet në ndërtimtarinë e Kosovës, praktikisht kontributin më të madh deri para dy-tre vjetësh e ka pasur kapitali i bashkatdhetarëve tanë në botë, të cilët me shumicë blenë banesa numerikisht të shumta në të gjitha qytetet e Kosovës, në veçanti në kryeqytet dhe në vendbanimet përreth tij, pa pyetur shumë për koston e tyre. Por, tani kanë ardhur kohë të tjera në ndërtimtarinë e Kosovës, dhe tejdukshëm kanë filluar të dalin sheshit sinjalet e zbehjes së fuqisë ekonomike dhe financiare të ndërtimtarisë së vendit.
Ç’është e vërteta, nuk ka ende krizë të vërtetë në këtë sektor, por sinjalet për ngadalësim të vrullit që kishte sektori i ndërtimit, siç u tha në fillim të këtij teksti, janë evidente. Në dy tre vjetët e fundit ka rënë ndjeshëm shitblerja e produkteve të ndërtimtarëve të vendit (e banesave, hapësirave afariste dhe paluajtshmërive të tjera), në anën tjetër vazhdon ngritja e çmimit të një metri katror të ndërtimeve.
Sipas të dhënave nga Indeksi i Çmimeve të Pronave të Banimit të Agjencisë së Statistikave të Kosovës (ASK), për tremujorin e tretë të vitit 2025, çmimet e banesave në Kosovë u rritën me 2.4% në tremujorin e tretë të vitit 2025 krahasuar me të njëjtin tremujor të vitit 2024. Regjioni i Prishtinës, që tradicionalisht ka pasur çmimet më të larta të banesave në vend, shënoi një rritje më të ulët se mesatarja kombëtare. Sipas ASK-së, çmimet e pronave të banimit në kryeqytet u rritën vetëm 1.3% në tremujorin e tretë 2025 krahasuar me të njëjtin tremujor të vitit të kaluar. Në tremujorin e parë të vitit 2025, Prishtina kishte shënuar një rritje prej 11.3% krahasuar me vitin paraprak.
Po sipas ASK-së, në kontrast me Prishtinën regjionet e tjera të vendit shënuan një rritje prej 4.3% në bazë vjetore për tremujorin e tretë, pothuajse tre herë më të lartë se ajo e kryeqytetit.
Mirëpo, po të vështrosh çmimet aktuale të banesave në Prishtinë, por edhe në qendrat e tjera komunale, statistikave të ASK-së, duket sikur u mungon përditësimi i të dhënave dhe saktësia reale e ecurisë së çmimeve të paluajtshmërive në përgjithësi dhe të banesave në veçanti. Sepse, po të shikosh çmimet e banesave në të gjitha lagjet e kryeqytetit, ato janë thuaja të dyfishuara krahasuar me 3-4 vjet më parë, por edhe ndjeshëm më të larta se sa një vit më parë. Në Lagjen e Muhaxherëve, bie fjala, tani nuk mund të gjesh banesë nën 1500-1700 euro metrin katror, por as në lagjet që janë dukshëm më larg nga qendra tashmë çmimi i një metri katror të banesave ka tejkaluar 1300-1500 euro. Edhe në qendrat e tjera komunale ka ngritje drastike të çmimit të banesave. Në Podujevë, në tokat e Lagjes së Blakqorëve, që shtrihen shumë pran qendrës së qytetit dhe ku po ndërtohet hovshëm, çmimi i metrit katror të një banese ka shkuar në 1200 euro. Ndërkohë, megjithë këto zhvillime në ecurinë e çmimeve të paluajtshmërive dhe rënies së theksueshme të shitblerjes së banesave, në Kosovë, gjithandej nëpër qytete, po ndërtohet goxha shumë. Gjithsesi, jo sikundër më parë, por është e pamohueshme se po ndërtohet me një ritëm imponues.
Ditë më parë, Faton Hoxha, kreu i Shoqatës së Ndërtuesve të Kosovës është shprehur publikisht, nëpërmjet medieve se “boom” ndërtimi po vërehet në të gjitha regjionet e Kosovës (Prishtinë, Mitrovicë, Pejë, Gjakovë, Prizren, Gjilan dhe Ferizaj). Ai , me këtë rast, ka veçuar Ferizajin si një ndër komunat me zhvillimin më të shpejtë ekonomik dhe ndërtimor pas Prishtinës, ndërsa Prizreni po shënon zgjerim të madh drejt zonave përreth.
Sipas Hoxhës, “përderisa po jepen leje të reja ndërtimi, kjo tregon se ka kërkesë. Në momentin që nuk ka kërkesë, nuk ka as ndërtim”. Ai ka thënë se “ndërtimi do të vazhdojë në të gjitha këto komuna për aq kohë sa ekziston interes real për blerje”.
Ndërkohë, njohësit e zhvillimeve në sektorin e ndërtimit në vend janë shumë më pak optimistë se sa kreu i Shoqatës së Ndërtuesve të Kosovës për të ardhmen e sektorit të ndërtimit në vend. Ata, madje shprehen skeptikë dhe dyshues për perspektivën e këtij sektori. Sipas tyre, në keqësimin e gjendjes në ndërtimtarinë tonë do të ketë ndikim të madh tejngopja e tregut me njësi banesore, përmbushja e nevojave të qytetarëve rezidentë dhe të diasporës me banesa (shumë sish tashmë kanë edhe nga dy-tre banesa).
Sipas të dhënave nga regjistrimi i fundit i popullsisë, të prezentuara nga Agjencia e Statistakeve të Kosovës, ndërtimi përgjatë këtyre viteve ka shënuar rritje të ndjeshme në krahasim me vitin 2011. Numri i banesave të përgjithshme në këtë periudhë është rritur me 41.3%, ndërsa numri i banesave të zakonshme është rritur me 35%. Po ashtu, të dhënat tregojnë se në Kosovë popullsia ka dominim të madh të banesave në pronësi me 92.8%, ndërsa numri i banesave me qira dhe në forma tjera mbetet shumë i ulët, përkatësisht 5.3% dhe 1.2%.
Në të ardhmen e sektorit të ndërtimit të vendit, gjithsesi do vazhdojnë ta kenë ndikimin çmimet stratosferike të një metri katror së fundi, rënia e fuqisë blerëse të kosovarëve shumicë të varfër, zvogëlimi i popullisë (mbi 110. 000 banorë më pak ka evidentuar regjistrimi i 2024-tës krahasuar me 2011-tën), por edhe kriza e pritshme globale e paralajmëruar për ndërtimtarinë në mbarë botën.
Në sektorin e ndërtimit në Kosovë në përgjithësi dhe në tregun e banesave në veçanti, viti 2024, sidomos, por edhe 2025-ta janë karakterizuar me lëvizje të shpeshta dhe të papritura, që ngjajnë në surpriza, qoftë të këndshme, qoftë të pakëndshme. Gjithsesi, në këtë sektor ka vazhduar të mos respektohet ligji i ekonomisë së tregut, ka vazhduar pra të ketë shumë ofertë të banesave dhe njëkohësisht gjatë tërë vitit kanë qenë evidente çmimet enorme të larta dhe me tendencë të tejdukshme të ngritjes së mëtejshme. Dhe, për ekspertët dhe njohësitë e ecurive në sektorin e ndërtimit në Kosovë, këto lëvizje vlerësohen të pakuptueshme edhe për momentumin kohor, aq më shumë kur dihet rënia e theksueshme e shitblerjeve edhe gjatë vitit që shkoi. Dhe ky fakt, sipas tyre, është një sinjal i tejdukshëm frikësues për një krizë të mundshme me të cilën në të ardhmen e afërt do të përballen ndërtimtarët e Kosovës, si pasojë e rrjedhojë e ndërtimeve me ritëm imponues të ringjallur pas pandemisë COVID19, por njëkohësisht edhe si pasojë e tregtimit të ndërtimeve me çmime enorme të larta.
Kush do t’i blejë gjithë këto banesa që kanë nisur dhe që janë në plan të nisen në vitet në vazhdim, me çmime enorme të larta për rrethanat e Kosovës dhe me tendenca të ngritjes së mëtejshme të çmimit të tyre, pavarësisht zhvillimeve aktuale në shumë tregje ndërkombëtare të paluajtshmërive ku kohët e fundit ka vazhduar ulje e çmimeve në këtë sektor. E ndërtimtarët, sado që pohojnë se presin edhe më 2026 shitje të mirë banesash, nuk janë shumë të sigurtë për të ardhmen e veprimtarisë së tyre. Janë shkaqet e sipërpërmendura në këtë shkrim, por edhe shumë faktorë të tjerë që do të keqësojnë gjendjen në tregtimin e banesave dhe bashkë me të edhe potencën financiare të ndërtuesve. Njëkohësisht me këto zhvillime, edhe ndikimi i sektorit të ndërtimeve në rritjen e gjithmbarshme ekonomike do të vazhdojë të bie, ndërsa ka tendenca që ky ndikim të ulet gradualisht në vitet në vazhdim. /Buletini Ekonomik/
