Në vlerë, kreditë e këqija, ose siç emërtohen me leksikun bankar, kreditë joperformuese (KJP), në bankat e Kosovës më 2024 arritën në 109.3 milionë euro, duke shënuar rritje vjetore prej 11.0 për qind. Rritja më e theksuar u regjistrua në tremujorin e dytë dhe të tretë (me 21.2 dhe 22.5 përqind rritje), periudha në të cilat rritja e vlerës së KJP-ve e tejkaloi edhe rritjen e stokut të kredive. Ndërkohë të dhënat më të fundit nga Banka e Shqipërisë tregojnë se norma e kredive me probleme në Shqipëri ka arritur në nivelet më të ulëta historike që prej vitit 2008.
Buletini Ekonomik
Sipas raportit të Stabilitetit Financiar të Bankës Qendrore të Kosovës (numër 21, në të cilin trajtohet periudha janar-dhjetor e 2024-tës), të cilin BQK-ja e bëri publik ditë më parë, krahasuar me rajonin, akoma sektori bankar në vend vazhdon të tregojë një performancë shumë më të mirë në ripagimin e kredive.
Gjatë viteve, sipas këtij raporti, Kosova ka pasur raportin më të ulët të kredive jo-performuese në krahasim me vendet e rajonit. Mbulueshmëria e kredive jo-performuese me provizionet mbetet në nivele të larta, përkundër rënies së treguesit. Rreziku kreditor në bankat komerciale të Kosovës, sipas raportit, mbeti i qëndrueshëm gjatë vitit 2024, me tregues të qëndrueshëm të cilësisë së portofolit në nivel të përgjithshëm, pavarësisht rritjes së vlerës nominale së kredive joperformuese (KJP). Përshpejtimi i aktivitetit kreditues kundrejt rritjes së aktivitetit ekonomik ka rritur potencialin për akumulim të rrezikut kreditor, duke shtuar edhe pritjet për rritje të vlerës së KJP-ve.
Megjithatë, raporti i KJP-ve ndaj totalit të portofolit kreditues u ul lehtë në 1.9 përqind në dhjetor 2024, nga 2.0 përqind në fund të vitit paraprak, çka sugjeron qëndrueshmëri të sektorit bankar përballë sfidave si inflacioni i lartë dhe flukset e pritura të migracionit, të cilat nuk materializuan dhe nuk u reflektuan në përkeqësim të cilësisë së portofolit. Në vlerë, KJP-të arritën 109.3 milionë euro, duke shënuar rritje vjetore prej 11.0 për qind. Rritja më e theksuar u regjistrua në tremujorin e dytë dhe të tretë (me 21.2 dhe 22.5 përqind rritje), periudha në të cilat rritja e vlerës së KJP-ve e tejkaloi edhe rritjen e stokut të kredive. Kjo rritje, megjithatë, u ndikua kryesisht nga faktorë idiosinkratikë të dy bankave, që kontribuuan në mënyrë të pabarabartë në rritjen e KJP-ve, dhe nuk pasqyron një përkeqësim sistemik të cilësisë së portofolit.
Në dhjetor 2024, ekspozimet kreditore pa vonesa (me vonesa më pak se 30 ditë) u rritën lehtë në 97.7 përqind nga 97.4 për qind. Përderisa, kreditë me vonesa mbi 90 ditë, që kanë probabilitet më të ulët ri-pagese, zbritën në 1.9 nga 2.0 për qind që ishin një vit më parë. Ekonomitë familjare shënuan rritje margjinale të raportit të kredive joperformuese, ndërsa segmenti i ndërmarrjeve shënoi rënie të këtij raporti.
Ndërkohë në Shqipëri, kreditë me probleme në banka i janë rikthyer rënies në muajin qershor të këtij viti. Të dhënat më të fundit nga Banka e Shqipërisë tregojnë se norma e kredive me probleme ka arritur në nivelet më të ulëta historike.
Konkretisht, niveli i kredive me probleme zbriti në 4.01% nga 4.12% që ishte në muajin maj, shifër e cila përbën nivelin më të ulët të kredive me probleme në bankat tregtare që prej vitit 2008. Kjo tregon se shëndeti i bankave është përmirësuar, pra është rritur cilësia e portofolit të kredisë, për shkak edhe të rritjes që ka pasur kredia në tërësi. Sipas të dhënave nga Banka Qendrore, në muajin qershor, totali i kredisë në banka pësoi një rritje prej 12.1% duke kapur vlerën e 892.6 miliardë lekëve.
Kreditë me probleme janë ato në të cilat këstet nuk paguhen në kohë nga kredimarrësi ose nuk paguhen në shumën e duhur. Rënia e kredive me probleme është tregues i rritjes së kredive të rregullta, të cilat nuk kanë asnjë problematikë në afatin dhe shumën e shlyerjes. Një kredi bëhet me probleme kur ka dyshime se huamarrësi nuk ka gjasa ta shlyejë kredinë, ose nëse kanë kaluar më shumë se 90 ditë pa i paguar huamarrësit këstet e rëna dakord. Kjo mund të ndodhë kur një individ humbet punën dhe për këtë arsye nuk mund ta shlyejë hipotekën e tij siç është rënë dakord, ose kur një kompani përjeton vështirësi financiare. Kjo sjell gjithmonë kosto për bankën, kështu që ato duhet ta mbajnë nivelin e kredive të këqija në minimum./Buletini Ekonomik/
