Në dhjetor 2022, gjatë Samitit BE-Ballkani Perëndimor, kur BE-ja rikonfirmoi angazhimin e saj të plotë dhe të qartë për perspektivën e anëtarësimit të Ballkanit Perëndimor në Bashkimin Evropian, Komisioni Evropian njoftoi një paketë të paprecedentë për Mbështetjen e Energjisë prej 1 miliardë euro për të zbutur situatën e menjëhershme, efektet e krizës energjetike dhe përshpejtimin e tranzicionit energjetik në rajon në terma afatshkurtër dhe afatmesëm.
Si pjesë e kësaj Pakete për Mbështetjen e Energjisë, ndërmjet shkurtit dhe majit 2023, Komisioni Evropian disbursoi 450 milionë euro, duke parashikuar 90% të mbështetjes totale prej 500 milionë eurosh të parashikuar për të lehtësuar rritjen e shpejtë të kostove të energjisë për familjet në nevojë dhe NVM-të, duke ofruar angazhimet e saj. Ky komponent, si pjesa e parë e Paketës së Mbështetjes së Energjisë, u hartua bazuar në planet specifike të veprimit të partnerëve të Ballkanit Perëndimor, duke përshkruar mënyrën se si qeveritë synonin të trajtonin krizën energjetike përmes një përzierje reformash dhe masash politikash, si dhe ndihmë të drejtpërdrejtë për familjet në nevojë dhe ndërmarrjet e vogla dhe të mesme.
Komisioneri i BE-së për Fqinjësinë dhe Zgjerimin, Olivér Várhelyi, tha:
“Kriza energjetike është një sfidë e përbashkët për BE-në dhe Ballkanin Perëndimor. Bashkimi Evropian është partneri i parë dhe më i besueshëm i rajonit. Jam i lumtur të raportoj se kemi përmbushur premtimin tonë dhe se mbështetja jonë po bën një ndryshim të vërtetë për partnerët tanë, veçanërisht për njerëzit në nevojë, familjet dhe SME-të me vështirësi për të paguar faturën e energjisë. Ne presim me padurim zbatimin e planeve kombëtare të veprimit energjetik të Ballkanit Perëndimor për të disbursuar pjesën tjetër të fondeve të alokuara.”
Masat, siç përshkruhen në planet kombëtare të veprimit nga qeveritë e Ballkanit Perëndimor, përfshijnë, së bashku me fusha të tjera:
Shqipëria po subvencionon çmimet e energjisë për familjet dhe SME-të, ndihma financiare për personat vulnerabël dhe po diversifikon burimet e energjisë përmes investimeve të reja të erës dhe diellit.
Bosnja dhe Hercegovina po mbështet familjet në nevojë për të zbutur ndikimin e çmimeve të larta të energjisë, si dhe familjet dhe SME-të për të përmirësuar efikasitetin e energjisë.
Kosova po ofron mbështetje financiare për familjet e cenueshme, duke nxitur kursimin e energjisë dhe duke rritur efikasitetin energjetik të ndërtesave.
Mali i Zi po mbështet pensionistët dhe familjet më të cenueshme të prekura nga rritja e çmimeve të energjisë dhe përmirësimet e efikasitetit në familje, kompani, turizëm dhe industri.
Maqedonia e Veriut gjithashtu po subvencionon faturat e energjisë elektrike shtëpiake, duke mbështetur NVM-të për të ruajtur vazhdimësinë e biznesit dhe duke promovuar investimet shtetërore për tranzicionin e energjisë, burimet e rinovueshme të energjisë dhe efikasitetin e energjisë.
Serbia parashikon rritjen graduale të numrit të familjeve të mbrojtura në nevojë.
Pjesa e dytë e paketës, e përbërë nga 500 milionë euro të mbetura në grante, ofrohet për të avancuar tranzicionin energjetik, efiçencën dhe pavarësinë e Ballkanit Perëndimor në periudhën afatshkurtër dhe afatmesme. Prandaj, ne ofrojmë mbështetje financiare për projektet e energjisë së rinovueshme, gazit dhe energjisë elektrike, ndërlidhësve, përmirësimit të ngrohjes qendrore dhe rinovimit të infrastrukturës së vjetër (p.sh., blloqeve të vjetra të banesave, spitaleve dhe ndërtesave publike).
Duke adresuar nevojat imediate, afatshkurtra dhe afatmesme në Ballkanin Perëndimor në kontekstin e krizës së vazhdueshme energjetike, paketa e konsiderueshme e mbështetjes energjetike prej 1 miliardë eurosh do të ndihmojë partnerët e Ballkanit Perëndimor në rajon që të fillojnë të ulin varësinë e tyre nga Rusia. lëndët djegëse fosile, përshpejtojnë dekarbonizimin dhe përmirësojnë sigurinë energjetike të rajonit.
Sfondi
Në Samitin BE-Ballkani Perëndimor në Tiranë në dhjetor 2022, Komisioni Evropian paraqiti një paketë të mbështetjes për energjinë prej 1 miliard euro për Ballkanin Perëndimor. Paketa adreson nevojat imediate, afatshkurtra dhe afatmesme në rajon në kontekstin e krizës energjetike dhe pritet të mobilizojë deri në 2.5 miliardë euro investime totale, në bashkëpunim me institucionet financiare ndërkombëtare.
Gjysma e parë e paketës përbëhet nga 500 milionë euro në mbështetje buxhetore për partnerët e Ballkanit Perëndimor për të zbutur rritjen e çmimit të energjisë për NVM-të dhe familjet vulnerabël.
90% e alokimeve të vendit janë disbursuar ndërmjet shkurtit dhe majit 2023, pra 450 milionë euro.
50 milionë euro të mbetura do të vihen në dispozicion në fillim të vitit 2024 pas zbatimit të suksesshëm të Planeve të Veprimit.
Ndarja e paketës së mbështetjes buxhetore prej 500 milionë euro:
Shqipëri: 80 milionë euro (90% e disbursuar në maj 2023)
Bosnjë dhe Hercegovinë: 70 milionë euro (90% e disbursuar në maj 2023)
Kosovë: 75 milionë euro (90% e disbursuar në mars 2023)
Mali i Zi: 30 milionë euro (90% e disbursuar në mars 2023)
Maqedonia e Veriut: 80 milionë euro (90% e disbursuar në mars 2023)
Serbia: 165 milionë euro (90% e disbursuar në shkurt 2023)
Pjesa e dytë e paketës që përbëhet nga grantet e mbetura prej 500 milionë euro, ofrohet nga Komisioni Evropian përmes Kornizës së Investimeve të Ballkanit Perëndimor (WBIF) për të çuar përpara tranzicionin energjetik dhe pavarësinë energjetike, për të mbështetur projektet e energjisë së rinovueshme, përmirësimet e gazit dhe infrastrukturën e energjisë elektrike dhe ndërlidhësit, për të përmirësuar sistemet e transmetimit të energjisë, ngrohjen qendrore dhe për të përmirësuar efikasitetin energjetik të infrastrukturave private dhe publike (p.sh. blloqe të vjetra banesash, spitale, ndërtesa publike) në Ballkanin Perëndimor. Kjo shumë pritet të gjenerojë deri në 1.4 miliardë euro investime në rajon. /Scan tv/