Dështimi i qind për qind i parashikimit zyrtarë për të pasur deri më 2025 edhe 500 megavatë energji të rinovueshme

Në periudhën e krizës së madhe energjetike që kishte përfshirë një pjesë të madhe të botës dhe të Kosovës, në fund të vitit 2021 dhe sidomos në fillim të vitit 2022, autoritetet e Kosovës, zyrtarët kompetentë për zhvillimin e sektorit energjetik të vendit patën premtuar se deri më 2025-tën, që atëherë i binte brenda 3-4 vjetësh, Kosova të ketë kapacitete prodhuese plus 500 megavat të energjisë së ripërtëritshme. Këtë parashikim e kishte bërë publike, jo një herë, ministrja e Ekonomisë, Artane Rizvanolli, edhe me rastin e hapjes së Konsultimeve Publike për Strategjinë e Energjisë 2022-2031, dokument ky që synim kryesor kishte dekarbonizimin dhe promovimin e energjisë së ripërtëritshme.

Ministrja Rizvanolli, këto synime dhe parashikimin se deri më 2025 Kosova do të ketë plus 500 megavatë energji të rinovueshme, e ka potencuar edhe me dhjetëra herë gjatë vitit 2022, jo vetëm me rastin e hapjes së Konsultimeve Publike për Strategjinë e Energjisë 2022-2031. Rizvanolli gjatë vitit 2022 dhe më pastaj kishte këmbëngulur se Kosova në tri vitet e ardhshme do të arrijë të ketë kapacitete deri në 500 megavatë të energjisë së ripërtëritshme, duke i shtuar kapacitetet e energjisë diellore. “Për herë të parë, strategjia jonë e energjisë parasheh targete tejet ambicioze për sa i përket shfrytëzimit të burimeve të ripërtëritshme të energjisë. Gjatë tre viteve të ardhshme do të arrihet që Kosova të ketë kapacitete prodhuese prej 500 megavat të energjisë së ripërtëritshme. Kjo do të bëhet duke shtuar kapacitetet e energjisë diellore, që do të thotë se në vitin 2025 do të kemi dy herë më shumë të kapaciteteve të burimeve të ripërtëritshme të energjisë, krahasuar me ato që i kemi pasur gjatë vitit 2021”, thuhet në Strategji.

Ajo kishte pohuar shumë herë edhe se deri në vitin 2031 do të arrijnë 1.400 megavatë nga kapacitetet e energjisë së ripërtëritshme, duke ndërtuar kapacitetet e reja të erës dhe diellore. Ministrja Artane Rizvanolli në shumë raste ka shpalosur edhe vizione të tjera për të pasur sa më shumë dhe sa më shpejtë energji të ripërtëritshme Kosova, të elaboruara nga institucionet kompetente vendimmarrëse kosovare dhe nga analiza teknike nga një grup i ekspertëve të pavarur. Mjaft ambicioz ishte edhe synimi i bërë publik nga ministrja se “deri në vitin 2031 synojmë që së paku 35 për qind e konsumit të energjisë elektrike të gjenerohet nga burimet e ripërtëritshme, ndërsa ndotja nga termocentralet të ulet për së paku 32 për qind”.

Dhe tani, në fund të shtatorit të 2025-tës, kur praktikisht kanë mbetur edhe 3-4 muaj deri në përmbyllje të këtij viti, shihet se këto parashikime dhe premtime të ministres më kompetente në vend për zhvillimet në sektorin energjetik, paskan qenë “ëndrra”, gënjeshtra dhe premtime boshe zyrtare. Sepse, asnjë parashikim i bërë publik nga ministrja dhe zyrtarë të tjerë të vendit, nuk është përmbushur. Kosova në fund të 2025-tës ka zero kapacitete të reja të energjisë së rinovueshme dhe në këto 3 vjet nuk është realizuar asnjë kapacitet e premtuar. Nuk është realizuar impianti i paraparë me ankandin e parë për ndërtimin e kapacitetit solar 100 megavatësh në fushat e fshatrave të Rahovecit. Nuk është realizuar ndërtimi i kapacitetit solar të paraparë të ndërtohet në pronat e KEK-ut, po kështu me kapacitet 100 megavatësh, sikundër nuk është realizuar në këto tre vjetët e fundit asnjë projekt tjetër i përmendur dhe i promovuar zëshëm nga autoritet.

Ç’është më keq, nuk ka nisur, dhe nuk është vu anjë gurëthemel për të ndërtuar ndonjërin nga kapacitetet e premtuara, dhe, tani për tani, nuk ka ndonjë përgjigje të saktë të zyrtarëve, as nga mnistria e Ekonomisë, se cili është fati i këtyre projekteve dhe a do të ndërtohen ato ndonjëherë. Dhe, tani në fundin e 2025-tës, po del se njohësit e zhvillimeve energjetike, kanë pasur të drejtë kur u deklaruan skeptik dhe kur shfaqën dyshimet e tyre se këto synime për energji të ripërtëritshme ishin goxha të pamata dhe thuaja iluzore.

Ndërsa, po të analizohen punët dhe veprimet konkrete për të nisur së paku ndonjë punë për të pasur megavatët e parashikuar dhe të premtuar nga Ministria e Ekonomisë dhe kreu i saj, del se në këtë periudhën nga 2022-ta deri tani, thuaja asnjë veprim i vetëm i efektshëm nuk është bërë për të pasur kaq shpejtë gjithë këta megavatë të premtuar. Ndërsa, në kontekst të parashikimeve të objektivave të Stategjisë, cilat janë mundësitë (qoftë financiare, qoftë të burimeve të energjisë së rinovueshme), që deri në vitin 2031 Kosova të arrijë 1.400 megavatë nga kapacitetet e energjisë së ripërtëritshme, duke ndërtuar kapacitetet e reja të erës dhe diellore.

Shumë bashkëbisedues të Buletinit Ekonomik, njohës të mirë të zhvillimeve elektroenergjetike në vend, por edhe të angazhuar për shumë vite me punë në kapacitetet prodhuese të deritashme të Kosovës, kishin theksuar se thuaja është e pamundshme që të arrihet që brenda 3 vjetësh të ketë Kosova 500 megavatë energji të ripërtëritshme, kur dihet se asnjë projekt i ri i energjisë së pastër nuk është tërësisht i gatshëm për t’u filluar me punët e ndërtimit, ndërkohë që as që dihet se projektet e parashikuara të energjisë së gjelbër kanë pasur edhe paqartësi të shumta rreth financimit të tyre. Sipas ekspertëve, 3 vjet ishte një afat fare i shkurtër, dhe ky afat erdhi sa çelë e mbyllë sytë, ndërkohë që Kosova akoma nuk ka nis dhe nuk është duke ndërtuar asnjë kapacitet të ri, qoftë me panele solare, qoftë të prodhimit të energjisë në bazë të erës. Mbështetur në ecurinë e ndërtimeve të deritashme të objekteve industriale në vend, një kapacitet energjetik në bazë të erës, ta zëmë, edhe po të fillohej sot, që tani të ndërtohej, vështirë se do të finalizohej brenda 3-4 vjetësh. Të supozojmë se centralet në bazë të diellit do të ndërtoheshin paksa më shpejtë dhe do të kushtonin goxha më lirë.

Megjithatë, bërja e projekteve të nevojshme paraprake dhe i fizibilitetit për akcilin kapacitetet të energjisë së rinovueshme duan kohë, e mos të flasim për realizimin deri në finalizim të këtyre projekteve, që jo rrallë nga prolongimet e parreshtura të afateve jo në pak raste kemi qenë pafundësisht të dëshpëruar. Ndërkohë, që nga bërja publike e synimeve të Strategjisë energjetike të Kosovës 2022-2031, pak fare aktivitete institucionale rreth realizimit të ndonjë projekti që do të prodhonte energjinë elektrike të rinovueshme të paraparë si objektiv (500 megavatë brenda tre vjetësh energji të ripërtritëshme, ose deri më 2025), nuk është ndërmarrë. Së paku, nuk është bërë publik asnjë punë konkrete rreth nisjes së sendërtimit të objektivave për të pasur 500 megavatë brenda 3 vjetësh. Mospërmbushja e premtimeve të draft-strategjisë do të thotë vazhdim i mungesës së energjisë elektrike, prolongim i mbajtjes së gjendjes ‘krizë në sistemin elektroenergjetik të vendit’ dhe domosdo, shpenzim të madh parash publike për të importuar energji të shtrenjtë elektrike. Kjo është llogaria e thjeshtë. Prandaj, duhet domosdo të përmbushen synimet dhe premtimet zyrtare për energjinë. Nuk ka, praktikisht, alternativë tjetër. Duhet shpejtuar, me urgjencë duhet shkurtuar edhe procedurat e stërzgjatura të kërkuara deri më tash për të nisur kapacitet e reja elektroenergjetike alternative, qoftë solare, apo në bazë të erës. Dhe, sipas ekspertëve, sado që Kosova, nuk i ka kushtet ndër më të mirat për të pasur kapacitete efektive dhe potencial të energjisë së rinovueshme, ka goxha kondita dhe mundësi reale për të pasur jo pak panele të diellit dhe parqe të energjisë me erë për të prodhuar sasi të çmueshme të rrymës për nevojat e veta. Deri tash por para 2022-tës , siç dihet, në Kosovë janë ndërtuar gjithsej dy kapacitete që ia vlen të përmenden të energjisë së rinovueshme- Parku i energjisë në bazë të erës në Shalë të Bajgorës me 27 turbina dhe me kapacitet gjithsej 105 megavat-orë dhe Kitka në rajonin e Kamenicës kapacitet diku 36 megavat/orë./Buletini Ekonomik/