Ligji për çmimet tavan, i fokusuar te mbrojtja e konsumatorëve nga ngritjet brutale të çmimeve për disa produkte elementare ushqimore, nuk pati as për së afërmi efektet e parashikuara dhe nuk përmbushi thuajse asnjë parashikim për të parandaluar ngritjen e çmimeve. “Loja” me çmime e shumë tregtarëve brenda për brenda hapësirave tregtare të marketeve dhe supermarketeve…
Buletini Ekonomik
Sado që kanë kaluar mbi 3 muaj që nga miratimi i Ligjit për çmimet tavan nga Qeveria e Kosovës (ligji është miratuar në muajin prill të këtij viti), efektet e tij janë praktikisht zero.
Ligji për çmimet tavan, siç dihet, ishte i fokusuar te mbrojtja e konsumatorëve nga ngritjet brutale të çmimeve për disa produkte elementare ushqimore, të cilat vazhdojnë të kenë ndikim të drejtpërdrejtë në ç’ekuilibrimin dhe degradimin e mirëqenies së kosovarëve, sidomos të atyre me fuqi të kufizuar financiare.
Tani, kur është evidente se ky ligj nuk pati as për së afërmi efektet e parashikuara, por nuk përmbushi thuajse asnjë parashikim për të parandaluar ngritjen e çmimeve, po dalin të jenë goxha të sakta dilemat e shprehura nga ekspertë dhe ekonomistë jo të paktë rreth pritshmërive për rezultatet e ligjit.
Në prill, me rastin e shqyrtimit të tij në Kuvendin e Kosovës, u shfaqën jo pak skepticizëm rreth përmbajtjes së këtij ligji, duke kërkuar që të ketë kritere më të matshme dhe targetim më të saktë.
Ekspertët u shprehën skeptikë dhe shfaqën pesimizmin e tyre rreth efekteve të ligjit, duke apostrofuar përvojat e dështuara të vazhdueshme në Kosovë për ta monitoruar tregun, mungesën evidente të kapaciteteve të kontrollit dhe mungesën e madhe të inspektorëve të tregut.
U tha se “Ligji merret me çmimet, por jo me shkaqet strukturore si përqendrimi i tregut, konkurrenca e kufizuar dhe varësia nga importi, prandaj efekti rrezikon të jetë vetëm afatshkurtër”.
Por tani duket se efekti i ligjit nuk ishte kurrfarë dhe se ekspertët paskan pasur të drejtën e tyre kur u shprehën pesimistë për të ardhmen dhe efektshmërinë e këtij ligji.
Sepse, sot jo vetëm që nuk kemi çmime të mbrojtura dhe të ndaluara së ngrituri, por kemi çmime astronomike, mbi të gjitha parashikimet. Çmimet e disa produkteve ushqimore në Kosovë tani janë mbi çmimet e produkteve të njëjta në Gjermani, Francë dhe Itali.
Vala e shtrenjtimit në Kosovë nuk ndalet. Inflacioni në muajin maj arriti në 6.8 për qind.
LEXO EDHE:
Çmimet e ngritura më 2025 në Kosovë do të mbeten një hiçgjë krahasuar me çmimet e sivjetshme
Indeksi i Harmonizuar i Çmimeve të Konsumit (IHÇK) në Kosovë shënoi rritje vjetore prej 6.8 për qind në muajin maj 2026, krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.
Deri tani, mund të ketë pasur pak efekte dhe rezultate vendosja e çmimit tavan për naftën, që kishte nisur nga autoritetet para një viti dhe që u përditësua në vazhdim nga Qeveria, me ç’rast në disa raste u miratuan plotësim-ndryshimet e Udhëzimit Administrativ për rregullimin e çmimeve të produkteve të naftës dhe karburanteve të tjera.
Ndërsa, autoritetet e vendit, në të shumtën e rasteve, nuk folën thuajse fare rreth masave të premtuara për të stopuar, apo për të parandaluar ngritjen brutale të çmimeve në vend.
Çmimet pra, vetëm sa janë ngritur, por me vrull të përshpejtuar në muajt e fundit të vitit 2025 dhe në këtë periudhë të këtij viti, dhe për shumë produkte, ndër to edhe esenciale, kanë tejkaluar çmimet e Perëndimit.
Konsumatori i varfër kosovar, pos përballjes me çmime të ngritura për shumë produkte elementare, po përballet përditë edhe me “lojën” me çmime që bëjnë tregtarët, sidomos në rrjetet e marketeve dhe supermarketeve të mëdha, brenda për brenda hapësirave tregtare.
Sipas zyrtarëve të MINT, rastet më të shpeshta të keqpërdorimit evidentohen te mospërputhjet e çmimeve raft-arkë dhe shpalljes publike (reklamës) me çmimet në arkë, te tregtimi i produkteve me afat të skaduar dhe mosdhënia e kuponit fiskal me rastin e shitblerjes.
Mospërputhja e çmimit të vendosur në raft me çmimin e llogaritur në arkë është unike në rajon, por edhe përtej. Del të jetë goxha unik edhe abuzimi me tregtimin e mallrave të skaduara dhe me mënyrat e tjera të mashtrimit të konsumatorëve me çmimet.
Çmimet e vendosura në “fletushkat” reklamuese për ulje çmimesh, në shumë raste nuk përputhen me çmimin e vërtetë që blerësi detyrohet ta paguajë në arkën e marketit. Mashtrimi i konsumatorëve me çmimet bëhet edhe në mënyra të tjera.
Në shumë markete të mëdha, në stendat e produkteve qenësore ushqimore, janë vendosur njoftime se gjoja sasia e produktit me çmim të liruar “është e limituar”, prandaj edhe produktet janë numerikisht të kufizuara për blerësit.
Dhe konsumatori i varfër, i joshur dhe i nxitur nga kjo propagandë e tregtarëve mashtrues, në jo pak raste është detyruar të futet në borxhe financiare për të siguruar, edhe në këto kushte, një litër vaj, disa kilogramë miell dhe ndonjë produkt të shpallur si “i limituar”.
Në anën tjetër, praktikisht, institucionet e Republikës dhe autoritetet zyrtare po dëshmohen totalisht të pafuqishme kundrejt tendencave të tejdukshme të “lojërave” me çmime të shumë tregtarëve, pa zgjedhur mënyra dhe rrugë dhe pa përfillur asnjë normë, as ligjore, as morale.
Nuk pati ndonjë efekt në parandalimin e abuzimeve me çmime, siç u tha më lart, as nga premtimet e panumërta të dhëna publikisht nga autoritetet më të larta të vendit për ndërmarrjen e masave ndaj shtrenjtimit të produkteve esenciale.
Inspektimet e bëra nga inspektorët në nivel vendi (gjithsesi, numër i pamjaftueshëm as për së afërmi i inspektorëve), thjesht kanë qenë fare të pakta dhe kanë efekt minimal karshi rasteve të keqpërdorimit të çmimeve që vazhdojnë të ndodhin në Republikën tonë me çmimet. /Buletini Ekonomik/
